Cơ sở của văn hoá phương đông trong xây dựng nhà

1. Nền tảng lý luận của vãn hoá phương Đông trong xây dựng nhà
Nền tảng lý luận của vãn hoá phương Đông trong xây dựng nhà là tìm kiếm một thế của đất và nước có khả năng tụ khí trong một vùng địa lý nhất định để định vị nhà. Thế đất và nước này thường là có tự nhiên, nhưng cũng có thể do tác động của con người tạo nên. Thí dụ con người có thể đào sông, đắp núi, cũng có thể bạt núi ngăn sông.
Đất có thể là đất đồng bằng, gò đồi, núi, sông suối, lạch, khe. Nước có thể là nước ngầm hay nước mặt. Nước có Nguồn, có Bến, lại có Đạo. Nguồn là nơi nước từ đấy mà di, gọi là đầu nguồn. Bến là nơi nước hội tụ, có thể là biển, sông, hồ, đầm, ao. Còn Đạo là đường đi của nước. Nước có đặc điểm là chuyển vần và lan toả liên tục. Nước chuyển vần từ chỗ cao xuống chỗ thấp. Khi thấp hết mức rồi thì hội tụ và bắt đầu quá trình lan toả theo mọi phía theo hướng từ chỗ ẩm tới chỗ khô. Vì vậy nó có thể lan toả lên trên (bốc hơi), xuống dưới, hoặc ra xung quanh.
Khi nước chuyển vần thì khí đi theo. Nước mặt chuyển vần (chảy) mạnh thì dòng khí đi theo cũng mạnh, ta dễ cảm nhận được nó. Thí dụ khi nước sông chảy xiết thì ta thấy có dòng khí cũng chạy theo phía trên. Nước ngầm chuyển vần chậm thì khí cũng đi theo nhưng nhẹ nhàng, khoan thai, làm ta khó cảm nhận được là có dòng khí. Vì vậy trong vãn hoá xây dựng phương Đông người ta nói nhiều đến mối quan hệ Khí và Nước. Nước chảy khí theo, nước tụ khí dừng. Nhưng vì đất có vai trò dẫn đạo của nước, thế đất quyết định đường đi của nước, nên quan sát địa hình đầu tiên là phải quan sát thế của đất. Người xưa gọi đó là quan sát long mạch.
2. Vận dụng lý luận văn hoá phương Đông trong xây dựng nhà
Đó là nghệ thuật vận dụng quá trình giao lưu giữa nước và khí để tìm nơi tụ khí. Cho nên, có thể nói bản chất của lý luận xây dựng nhà của phương Đông là nghệ thuật tìm ra nơi tụ khí. Muốn vậy trước tiên phải xem thế của đất. Từ thế của đất mới biết đường đi của nước để nhận biết được dòng khí sẽ quy tụ về đâu. Nơi nào tụ khí, tức khí vượng, thì nơi đó thịnh vượng, nhà ở thì tăng tài lộc, nơi thờ cúng thì linh thiêng. Đó là cái rốn khí của vũ trụ, còn gọi là Huyệt của khí. Huyệt có thể tụ khí từ trên xuống (dương khí) hoặc từ dưới lên (âm khí). Cũng có thể đồng thời cả trên xuống dưới lên, tức là kết hợp cả âm và dương khí. Huyệt có thể có sẵn trong thiên nhiên do thế đất tạo ra, cũng có thể do con người tạo ra, vì con người có thể cải tạo thế đất (như đắp núi, gò đồi, đào sông hồ ao). Đối với người xây dựng thì huyệt này là nơi tốt nhất để đặt nhà, đình chùa, cung điện, lãng mộ… Cho nên người xưa phải cố công tìm ra nơi có huyệt vượng là vì như vậy. Vì sao có chùa người đời thấy là thiêng, lại có chùa thấy không thiêng, trong khi các chùa đều cùng thờ Phật? Đó là vì nơi này có huyệt vượng, nơi khác lại không. Một chùa mà tâm nhà chùa hoặc sân chùa đặt vào nơi huyệt vượng thì khách vãng lai tự sẽ kéo đến chùa, mà không cần ai bảo ai cả. Người ta cảm thấy chùa này thiêng.
Để tìm được huyệt vượng, người ta phải kết hợp đồng thời một số giải pháp như: quan sát long mạch, quan sát hướng, thực hiện long cục thuỷ pháp trường sinh V. V… Đây là một việc rất khó, người có sở trường và nhiều kinh nghiệm mới có thể làm được. Càng về sau người ta không chỉ dừng ở việc tìm ra nơi tụ khí, mà còn tìm cách để tụ được khí. Vì vậy có thể nói mục tiêu của việc vận dụng văn hoá phương Đông trong xây ditng nhà là tạo dần trường Khí vũ trụ đến với cuộc sống thường ngày của con người.