Khái niệm “sơn hoàn thuỷ bão tất hữu khí”

“Sơn hoàn Thuỷ bão tất hữu khí” có nghĩa là nơi có núi bao vòng, nước uốn khúc thì tụ khí. Cũng có thể hiểu khí dừng ở những nơi có núi bao và nước bị chặn. Có thể coi đây là một định luật trong lý thuyết văn hoá xây dựng phương Đông [63, 86], Điển hình của vùng Sơn hoàn Thuỷ bão ở nước ta là vùng Đồng bằng Bắc bộ. Nơi đây có dãy Hoàng Liên Sơn cao trên 3000m ở phía Tây, Tây Bắc, phía Nam có sông Hồng, là những điều kiện để tụ khí. Phía Đông lại có biển nên khí đến đây thì dừng, không bị tán đi, và tụ lại ở vùng đồng bằng. Đây là khu vực mà đất có mùi thơm của đất, cây có màu xanh của cây, khí có trường sinh của khí. Đó là một vùng đất quý, cái nôi của nền kỹ nghệ lúa nước phát triển ở nước ta hàng ngàn nãm nay. (Rất tiếc, vậy mà những năm gần đây trào lưu đô thị hoá đã chiếm đi quá nhiều đất của vùng lúa thiên phú này!).
Điển hlnh thứ 2 của Sơn hoàn Thuỷ bão ở nước ta là khu vực TP Huế. Phía Bắc khu vực thành phố có sông Hương uốn khúc vừa tụ khí, vừa giữ khí. Phía Nam, Đông và Tây là các dãy nũi bao vòng. Khu vực thành phố lại nhìn ra một minh đường thoáng rộng để đón khí. Với một khu vực như vậy là có đủ điều kiện để tụ khí theo nguyên tắc “Sơn hoàn Thuỷ bão tất hữu khí”. Do đó khu vực TP Huế vẫn luôn là một khu vực thịnh vượng
của một đô thị, một thời là kinh đô. Đủ thấy người xưa chọn vị trí kinh đô Huế là có luận cứ như thế nào.
Sơn hoàn – núi bao vòng
Nhìn lại các Hình 2.5 và 2.6 ta thấy khí cuộn tụ vào khu vực có núi bao vòng như một tay ngai. Ta gọi đây là vùng đại khí. (Vùng đồng bằng Bắc bộ hay khu vực TP Huế cũng là những vùng đại khí). Núi ở đây cần hiểu không chỉ có núi, mà có thể là một vùng có gò đồi, vùng có mái đất cao ôm vòng (như con đê chẳng hạn), đường ô tô, dãy đất đắp vv… Sơn hoàn cũng có thể là một vùng đất có luỹ tre ôm vòng, hay một miếng đất có tường bao quanh. Ta gọi đây là vùng trung khí (hình 2.6). Người xưa đắp luỹ tre quanh làng không chỉ có ý nghĩa bảo vệ làng, mà còn có ý nghĩa tụ Khí vào làng. Quả là một việc làm rất thông minh! Sơn hoàn không chỉ nói đến núi, mà còn có cả hồ. Hồ nước với đất xung quanh cao dần đã tạo ra một vùng Sơn hoàn không phải tay ngai bao vòng mà là một bao vòng lòng chảo, như một ăng ten Viba. Vì vậy vùng đất quanh hồ là vùng tụ khí. Hồ cũng có thể là hồ tự nhiên, cũng có thể là hồ do con người đào mà thành. Điều dó cho thấy Sơn hoàn có thể có từ kiến tạo tự nhiên, cũng có thể có do con người tạo ra (như đắp gò, đắp đê, đắp đường, đào hồ, đào ao, xây tường, xây nhà có hình vòng cung, xếp nhà hình chữ u vv…). Vậy Sơn hoàn có thể được dùng như là một biện pháp Điều chỉnh trong xây dựng nhà, nhằm tạo được một khu ở có vượng khí. Hình 7.8 là thí dụ ứng dụng nguyên lý “Núi bao vòng” (núi hình tay ngai). Ta có thể tạo tay ngai bằng nhiều cách như: Đắp gò bao vòng (Hình 7.8.a); Trồng cánh rừng 2 bên nhà (b); bố trí cụm công trình hình tay ngai (c); xây tường bao quanh nhà (d); làm nhà có mặt bằng hình cong (e) hay hình chữ u (f) v.v… 

Khái niệm “sơn hoàn thuỷ bão tất hữu khí” 1

 Thuỷ bão – nước uốn cong
Nhìn lại hình 2.7 ta thấy những vùng có dòng sông uốn cong ôm vòng thì tụ khí. Hà Nội là vùng đất điển hình cho tính chất này. Dòng sông Hồng chảy uốn khúc tại khu vực vành tai (Hình 2,8) đã làm dòng khí chuyển động theo nước bị dừng đột ngột và tụ vào khu vực Hà Nội. Đó là vùng đại khí, một vùng đất rất rộng lớn. Muốn có vùng đất tụ khí nhỏ hơn để cho khu dân cư sinh sống thì phải có những nhánh sông nhỏ uốn khúc nối với sông Hồng. Vì vậy người xưa còn tạo dựng hệ sống sông nhánh của sông Hồng như sông Nhuệ, sông Tô lịch, sông Kim ngưu. Đó là những dòng sông uốn khúc tạo ra rất nhiều vùng tụ khí cho Hà Nội. Rất tiếc hiện nay hệ thống sông Tô lịch này đã không còn giữ được. Thật là một tổn thất lớn về môi trường ở. Thuỷ bão nêu trên là do thiên nhiên tạo ra. Con người cũng có thể tạo ra Thuỷ bão như đào sông, ngòi, lạch theo mô hình uốn cong, ôm vòng. Như vậy Thuỷ bão cũng có thể coi là một biện pháp Điều chỉnh trong xây dựng để tạo một vùng ở tụ khí.